Πώς μια ξένη εταιρεία με συσσωρευμένα χρέη και μετοχή «της πεντάρας» εξασφαλίζει 31,7 εκατομμύρια ευρώ από το ελληνικό δημόσιο, βάζοντας από την τσέπη της μόλις το 5%; Η έρευνα του Voice News ενώνει τα κομμάτια ενός παζλ που εγείρει σοβαρά ερωτήματα διαφάνειας για την Αθήνα και τις Βρυξέλλες.
Μέσα από επίσημα κρατικά έγγραφα και χρηματιστηριακές εκθέσεις, αποκαλύπτεται το παρασκήνιο πίσω από μια «fast-track» Στρατηγική Επένδυση με περίεργες χρονικές συμπτώσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Heiko von der Leyen —Ιατρικός Διευθυντής της εταιρείας και σύζυγος της Προέδρου της Κομισιόν— το όνομα του οποίου προκάλεσε πολιτικό σκάνδαλο και παραιτήσεις στην Ιταλία για παρόμοια χρηματοδότηση, την ώρα που στην Ελλάδα η υπόθεση παρέμενε στο σκοτάδι μέχρι τις κοινές διακοπές των πρωταγωνιστών στα Χανιά.
Διαβάστε παρακάτω όλα τα επίσημα έγγραφα και τους αριθμούς της έρευνας:
Πώς μια αμερικανική βιοτεχνολογική εταιρεία, η Orgenesis Inc., με καταρρακωμένη χρηματιστηριακή αξία, συσσωρευμένα χρέη και ελάχιστα λειτουργικά έσοδα, καταφέρνει να εξασφαλίσει 31,7 εκατομμύρια ευρώ δημόσιας χρηματοδότηση από την Ελλάδα; Τι σχέση έχει με αυτήν ο σύζυγος της Ευρωπαίας Επιτρόπου, Ursula Von Der Leyen;
Η έρευνα του Voice News θα αποτυπώσει σοβαρά ζητήματα διαφάνειας που αφορούν τόσο την ελληνική κυβέρνηση όσο και τα πρότυπα διακυβέρνησης εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η χρονική σύμπτωση, σε συνδυασμό με τα οικονομικά δεδομένα της επένδυσης, ανακινεί κρίσιμα ερωτήματα για την ελληνική κυβέρνηση, τη διαχείριση του δημοσίου χρήματος και τα κριτήρια αξιολόγησης των «Στρατηγικών Επενδύσεων».
Το Παρασκήνιο και η Χρονική Σύμπτωση των Δισεκατομμυρίων
Όλα ξεκίνησαν με τον επίσημο χαρακτηρισμό του έργου ως «Επένδυση Στρατηγικής Εθνικής Σημασίας». Όπως αποκαλύπτεται από τα επίσημα στοιχεία, η Theracell Laboratories ΙΚΕ, μια κοινή εταιρεία μεταξύ της ελληνικής Theracell και της αμερικανικής Orgenesis Inc., έλαβε το πράσινο φως για ένα επενδυτικό πλάνο ύψους 82,9 εκατομμυρίων ευρώ.
Η τελική σφραγίδα της κρατικής επιχορήγησης μπήκε με τη δημοσίευση του ΦΕΚ τον Αύγουστο του 2022 (Τεύχος Β' 04244/2022), το οποίο υπογράφει ο τότε Αναπληρωτής Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Νίκος Παπαθανάσης, εγκρίνοντας άμεση κρατική επιχορήγηση ύψους 31.728.747 ευρώ για την ανάπτυξη αυτόλογων κυτταρικών και γονιδιακών θεραπειών μέσω κινητών εργαστηριακών μονάδων (OMPULs) στο σχεδιαζόμενο Βιοτεχνολογικό Πάρκο στην Κόρινθο.
Αν και η τελική απόφαση για την έγκριση δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2022, η συμφωνία είχε επιτευχθεί πολύ νωρίτερα αφήνοντας πολλές σκιές, αναλυτικά:
- 7 Μαΐου 2021 (Η Αφετηρία): Η Theracell/Orgenesis καταθέτει τον φάκελο για τη «Στρατηγική Επένδυση» στην Enterprise Greece.
- 14 Μαΐου 2021 (Μόλις 7 ημέρες μετά!): Η Ελληνική Κυβέρνηση υποβάλλει επίσημα το τελικό εθνικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0» για το Ταμείο Ανάκαμψης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
- 17 Ιουνίου 2021: Η Ursula von der Leyen, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επισκέπτεται επίσημα την Αθήνα. Στον χώρο της Αρχαίας Αγοράς, μαζί με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, ανακοινώνουν πανηγυρικά την έγκριση του ελληνικού σχεδίου για το Ταμείο Ανάκαμψης, «Ελλάδα 2.0».
- Φθινόπωρο 2021: Το χρονικό διάστημα που η ελληνική κυβέρνηση βρισκόταν σε εξαιρετικά κρίσιμες διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της Ursula von der Leyen για τους όρους, τα ορόσημα και τις επιχειρησιακές ρυθμίσεις που θα «ξεκλείδωναν» τις πρώτες εκταμιεύσεις των δισεκατομμυρίων, οι κρατικοί μηχανισμοί στην Αθήνα έτρεχαν με ρυθμούς fast-track τις διαδικασίες για την Orgenesis, την εταιρεία, δηλαδή, όπου ο σύζυγος της Προέδρου της Κομισιόν κατέχει, μέχρι σήμερα, σημαντική θέση.
- 22 Οκτωβρίου 2021: Το Διοικητικό Συμβούλιο της Enterprise Greece εγκρίνει και εισηγείται θετικά το επενδυτικό σχέδιο της Orgenesis/Theracell (ΑΠΣ 383).
- 23 Νοεμβρίου 2021: Η Διυπουργική Επιτροπή Στρατηγικών Επενδύσεων σφραγίζει την αρχική έγκριση. Το επίσημο έγγραφο φέρει τις υπογραφές του Πρόεδρου της, Σπυρίδωνα – Άδωνι Γεωργιάδη (τότε Υπουργού Ανάπτυξης), του Χρήστου Σταϊκούρα (τότε Υπουργού Οικονομικών), του Νικόλαου Παπαθανάση (τότε Αναπληρωτή Υπουργού Ανάπτυξης), του Κωνσταντίνου Σκρέκα (τότε Υπουργού Περιβάλλοντος & Ενέργειας) και του Γεωργίου Γεραπετρίτη (τότε Υπουργού Επικρατείας).
- 10 Δεκεμβρίου 2021: Δημοσιεύεται το αρχικό ΦΕΚ 5716/Β’ που εντάσσει επίσημα το έργο στις Στρατηγικές Επενδύσεις.
Η αρχική προσέγγιση της Orgenesis προς την ελληνική κυβέρνηση και η παράλληλη χρονική ταύτιση της διαμόρφωσης του ελληνικού πακέτου στις Βρυξέλλες με την κυβερνητική ωρίμανση του deal της εταιρείας στην Αθήνα, αφήνει βαρύτατες σκιές.
Το Περιστατικό της Πάντοβας: Η Αποκάλυψη της Σύγκρουσης Συμφερόντων
Λίγους μήνες μετά την τελική υπογραφή του ελληνικού ΦΕΚ, στην Ιταλία ξεσπάει διεθνής θύελλα. Τον Ιούνιο του 2022, το Πανεπιστήμιο της Πάντοβας δημιουργεί ένα κέντρο γονιδιακής έρευνας, το οποίο χρηματοδοτείται με 320 εκατομμύρια ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, ο Heiko von der Leyen εκλέγεται στο διοικητικό/εποπτικό συμβούλιο του κέντρου.
Ο Heiko von der Leyen είναι ο Ιατρικός Διευθυντής της Orgenesis, της ίδιας ακριβώς εταιρείας που είχε εξασφαλίσει τη δημόσια χρηματοδότηση εκατομμυρίων από την Ελλάδα. Είναι, παράλληλα, ο σύζυγος της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της αρχής δηλαδή που ελέγχει και εγκρίνει τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης.
Τον Οκτώβριο του 2022, τα ιταλικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης ξεσπούν: Πώς μπορεί ο σύζυγος της Προέδρου της Κομισιόν να κατέχει θεσμική θέση σε ένα έργο που χρηματοδοτείται από τα ευρωπαϊκά κεφάλαια που η ίδια διαχειρίζεται; Ισχύει σύγκρουση συμφερόντων ή όχι; Υπό το βάρος της άμεσης πολιτικής πίεσης και της δημόσιας κατακραυγής, ο Heiko von der Leyen αναγκάζεται σε άμεση παραίτηση από τη θέση του στην Ιταλία, περιοριζόμενος στα καθήκοντα του ιατρικού διευθυντή της μητρικής εταιρείας.
χρηματοδοτείται από το PNRR.” Λίγο μετά την έγκριση της ελληνικής χρηματοδότησης, η ίδια εταιρεία βρισκόταν στο επίκεντρο ευρωπαϊκού σκανδάλου.
Πηγή: Il Giornale d’Italia, 28/10/2022
Αν η συμμετοχή του Ιατρικού Διευθυντή της Orgenesis στο Εποπτικό Συμβούλιο ενός χρηματοδοτούμενου έργου στην Ιταλία θεωρήθηκε πρόβλημα αρκετά σοβαρό ώστε να τον αναγκάσει σε παραίτηση… ποια ακριβώς είναι η διαφορά με την κατάσταση στην Ελλάδα, όπου εγκρίθηκαν 31,7 εκατομμύρια ευρώ απευθείας δημόσιας χρηματοδότησης;
Από τις Υπογραφές στις Ιδιωτικές Διακοπές των Χανίων
Η σχέση των εμπλεκόμενων προσώπων έγινε ακόμη πιο σαφής έναν χρόνο αργότερα. Τον Αύγουστο του 2023, η Ursula von der Leyen και ο σύζυγός της, Heiko, βρέθηκαν στην Κρήτη, φιλοξενούμενοι για ένα τριήμερο ιδιωτικών διακοπών στο εξοχικό σπίτι του Έλληνα Πρωθυπουργού στα Χανιά.
Η επίσκεψη αυτή προκάλεσε εξαιρετικά επικριτικά σχόλια από τον ελληνικό και διεθνή τύπο, ο οποίος στηλίτευσε την τόσο στενή, ανεπίσημη σχέση της Προέδρου της Κομισιόν με έναν Ευρωπαίο ηγέτη, την ίδια περίοδο που εκκρεμούσαν κρίσιμες πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις. Για τους επικριτές, οι εικόνες των διακοπών στα Χανιά ήρθαν να προστεθούν στις ήδη υπάρχουσες σκιές γύρω από τις δραστηριότητες της Orgenesis στην Ελλάδα.
Ποια Είναι η Orgenesis; Διεθνής Κολοσσός ή μια καταχρεωμένη εταιρεία;
Η επίσημη αφήγηση της κυβερνητικής πλευράς παρουσίασε την Orgenesis Inc. ως έναν ισχυρό διεθνή παίκτη στον τομέα της βιοτεχνολογίας. Ωστόσο, η πραγματικότητα που αποκαλύπτουν τα επίσημα χρηματιστηριακά δεδομένα των ΗΠΑ προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τα κριτήρια του Υπουργείου Ανάπτυξης.
Η Orgenesis πλέον διαπραγματεύεται στις εξωχρηματιστηριακές αγορές των ΗΠΑ ως μετοχές της πεντάρας (penny stock), με την τιμή της μετοχής της να βρίσκεται στο επίπεδο των 0,45$ και τη συνολική της κεφαλαιοποίηση να κυμαίνεται στα πενιχρά 4,4$ εκατομμύρια. Σύμφωνα με τις επίσημες οικονομικές της εκθέσεις, τα ετήσια έσοδά της περιορίζονται κοντά στο $1 εκατομμύριο, ενώ εμφανίζει συσσωρευμένες ζημίες ύψους $48,17 εκατομμυρίων και αρνητικά ίδια κεφάλαια.
Με ποια κριτήρια ο Έλληνας φορολογούμενος καλείται να αναλάβει το επιχειρηματικό ρίσκο μιας εταιρείας, η οποία βάσει των ισολογισμών της δεν φαίνεται ικανή να σηκώσει το βάρος της ίδιας της της επένδυσης;
Το Προκλητικό Χρηματοδοτικό Σχήμα της Επένδυσης
Η εξέταση των επίσημων στοιχείων της επένδυσης αποκαλύπτει μια «ενδιαφέρουσα» δυσαναλογία στην κατανομή των κεφαλαίων, όπως αυτή αποτυπώνεται στο εγκεκριμένο χρηματοδοτικό σχήμα:
Με απλή αριθμητική, βάσει του επίσημου πίνακα, η Orgenesis και οι συνεργάτες της εισφέρουν ως ίδια κεφάλαια μόλις το 5% του συνολικού κόστους (4,1 εκατ. ευρώ). Το υπόλοιπο 95% της επένδυσης καλύπτεται από το ελληνικό δημόσιο χρήμα και από εξωτερικό δανεισμό (ομολογιακό και τραπεζικό).
Σχετικά με το ομολογιακό δάνειο των 37 εκατομμυρίων ευρώ, παραμένει αδιευκρίνιστο αν υπάρχουν όροι μετοχοποίησης (convertible bonds) ή αν πρόκειται για απλή δανειακή υποχρέωση με καταβολή τόκων και επιστροφή κεφαλαίου στη λήξη. Σε κάθε περίπτωση, το ρίσκο μετακυλίεται σχεδόν εξολοκλήρου στον Έλληνα φορολογούμενο και σε τρίτους δανειστές.
Η Ουσία της Υπόθεσης
Η έρευνα του VoiceNews καταγράφει μόνο τα γεγονότα και τις επίσημες αποφάσεις. Όταν ενωθούν τα κομμάτια του παζλ, προκύπτουν τρία συγκεκριμένα δεδομένα:
- Το οικονομικό ρίσκο και η Βουλή: Η Orgenesis εμφανίζει ζημιές 48 εκατομμυρίων δολαρίων, αρνητικά ίδια κεφάλαια και η μετοχή της είναι πλέον «της πεντάρας» (penny stock). Όταν η κυβέρνηση έφερε προς έγκριση τη συγκεκριμένη «Στρατηγική Επένδυση», ενημέρωσε άραγε τους Έλληνες Βουλευτές για την πραγματική οικονομική κατάσταση της εταιρείας, όταν η κυβέρνηση αποφάσισε να της δώσει 32 εκατομμύρια ευρώ δημόσιου χρήματος, φορολογικές απαλλαγές και πλήρη δημοσιονομική στήριξη; Με ποια χρηματοοικονομικά κριτήρια αξιολογήθηκε η φερεγγυότητά της και ποιες εγγυήσεις ζητήθηκαν;
- Η αντίφαση με την Ιταλία: Για την ίδια εταιρεία και το ίδιο στέλεχος, τον Heiko von der Leyen, η Ιταλία αντέδρασε. Μόλις αποκαλύφθηκε η συμμετοχή του στο έργο της Πάντοβας, η σύγκρουση συμφερόντων, αν ίσχυσε, τον ανάγκασε σε άμεση παραίτηση. Στην Ελλάδα, το deal των 31,7 εκατομμυρίων ολοκληρώθηκε κανονικά, χωρίς καμία παρέμβαση ή έλεγχο από τις υπηρεσίες συμμόρφωσης.
- Οι ημερομηνίες και τα Χανιά: Η Orgenesis κατέθεσε την αίτησή της στην Αθήνα μόλις μία εβδομάδα πριν η Ελλάδα υποβάλει το τελικό σχέδιο για τα 36 δισεκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης. Αυτή η παράλληλη τροχιά, που κατέληξε στις ιδιωτικές διακοπές του ζεύγους Von der Leyen στο σπίτι του Πρωθυπουργού στα Χανιά, τις οποίες σχολίασε επικριτικά ο διεθνής τύπος, αποτελεί χρονική σύγκλιση που δύσκολα εξηγείται.
Το Τελικό Συμπέρασμα
Το παρόν ρεπορτάζ αποτελεί μια καταγραφή σοβαρών ζητημάτων διακυβέρνησης,διαφάνειας και πολιτικής ευθύνης. Οι αριθμοί λένε την αλήθεια: Μια ξένη εταιρεία που αδυνατούσε να χρηματοδοτήσει αυτόνομα τα σχέδιά της, αφού έβαλε από την τσέπη της μόλις το 5% των χρημάτων (4,1 εκατ. ευρώ), έλαβε 31,7 εκατομμύρια ευρώ από το ελληνικό κράτος.
Ο Ιατρικός Διευθυντής της τυγχάνει να είναι ο σύζυγος της Προέδρου της Κομισιόν. Τα ζητήματα διακυβέρνησης εδώ είναι ακριβώς τα ίδια με εκείνα που οδήγησαν στην παραίτηση της Πάντοβας στην Ιταλία. Μόνο που στην Ελλάδα, η υπόθεση αυτή παραμένει ακόμη στο σκοτάδι.
Τα γεγονότα, οι ημερομηνίες και τα οικονομικά μεγέθη που παρουσιάζονται στο παρόν ρεπορτάζ βασίζονται αποκλειστικά σε επίσημα δημόσια έγγραφα, δημοσιευμένα κρατικά ΦΕΚ, αποφάσεις της Διυπουργικής Επιτροπής και τις επίσημες χρηματιστηριακές εκθέσεις των εμπλεκόμενων εταιρειών. Τα ερωτήματα, οι υποθέσεις και οι αξιολογικές κρίσεις του άρθρου αποτελούν προϊόν δημοσιογραφικής έρευνας και έκφρασης γνώμης στο πλαίσιο του δημόσιου ελέγχου. Σε καμία περίπτωση δεν συνιστούν απόδοση ποινικών κατηγοριών ή διαπίστωση παράνομων πράξεων από τα αναφερόμενα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, τα οποία διατηρούν στο ακέραιο το τεκμήριο της νομιμότητας. Ως δημοσιογραφική ομάδα, θέτουμε τα κρίσιμα αυτά ζητήματα στο φως και αναμένουμε τις επίσημες απαντήσεις και διευκρινίσεις από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα.
