Το ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο: πόσο ασφαλής είναι η διαχείριση του δημόσιου χρήματος επί κυβέρνησης Κυριάκος Μητσοτάκης; Σύμφωνα με τους Ευρωπαίους ελεγκτές, το πλαίσιο εποπτείας του Ταμείου εμφανίζεται πιο χαλαρό σε σχέση με άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το ΕΣΠΑ και η Κοινή Αγροτική Πολιτική — μηχανισμοί που ήδη στο παρελθόν έχουν απασχολήσει τη Δικαιοσύνη στην Ελλάδα.
Οι σκιές από υποθέσεις που αφορούν προγράμματα κατάρτισης της ΓΣΕΕ αλλά και αγροτικές επιδοτήσεις μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν έχουν ακόμη διαλυθεί. Αντίθετα, δημιουργούν ένα υπόβαθρο καχυποψίας. Και τώρα, το βλέμμα στρέφεται στο μεγαλύτερο «πορτοφόλι» των τελευταίων δεκαετιών: το Ταμείο Ανάκαμψης, που παρουσιάστηκε ως η «ατμομηχανή» της ανάπτυξης.
Η έκθεση αποκαλύπτει ότι υπάρχουν ήδη τρεις υποθέσεις που σχετίζονται με την Ελλάδα και τελούν υπό διερεύνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, υπό την ηγεσία της Λάουρα Κοβέσι. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, 84 ανοιχτές υποθέσεις αγγίζουν τα 1,7 δισ. ευρώ. Τα ποσά είναι τεράστια και τα ερωτήματα ακόμα μεγαλύτερα.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται σε 12 από τα 28 κράτη-μέλη όπου εντοπίζονται «ρωγμές» στα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου. Με άλλα λόγια, οι μηχανισμοί που υποτίθεται ότι προστατεύουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν κρίνονται επαρκώς θωρακισμένοι. Και όταν μιλάμε για δισεκατομμύρια ευρώ, κάθε χαλαρότητα μετατρέπεται σε πολιτική ευθύνη.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι και το ζήτημα της διαφάνειας. Ενώ υπάρχει υποχρέωση δημοσιοποίησης των 100 μεγαλύτερων τελικών αποδεκτών χρηματοδότησης, η Ελλάδα — όπως και η Ισπανία — δημοσιοποιεί στοιχεία συμβασιοποιήσεων και όχι απαραίτητα τα πραγματικά εκταμιευθέντα ποσά. Ποιος διασφαλίζει ότι τα χρήματα καταλήγουν εκεί που πρέπει; Και ποιος ελέγχει τι συμβαίνει στην πράξη;
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ενδεχόμενο, σύμφωνα με την έκθεση, όταν το Ταμείο ολοκληρώσει τον κύκλο του και τεθεί σε εκκαθάριση, ο υφιστάμενος μηχανισμός αναφοράς και διόρθωσης παρατυπιών να πάψει να λειτουργεί. Δηλαδή, εάν εντοπιστούν ατασθαλίες εκ των υστέρων, η ανάκτηση χρημάτων ίσως αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη — αν όχι αδύνατη.
Με τις μεγαλύτερες επενδύσεις να μετατίθενται χρονικά προς το τέλος της περιόδου ισχύος του Ταμείου, δημιουργείται μια επικίνδυνη συνθήκη: βιαστικές εκταμιεύσεις, ασθενέστεροι έλεγχοι, διορθώσεις «κατόπιν εορτής». Το ερώτημα που αιωρείται είναι αν η χώρα βαδίζει προς ένα ακόμη κεφάλαιο αμφισβήτησης, παρόμοιο με όσα έχουν ήδη τραυματίσει την αξιοπιστία της δημόσιας διοίκησης.
Είναι υπερβολή να μιλά κανείς για «νέο σκάνδαλο»; Ίσως. Είναι όμως θεμιτό να απαιτεί αυστηρότερους ελέγχους, απόλυτη διαφάνεια και πραγματική λογοδοσία; Απολύτως. Γιατί όταν διακυβεύονται δισεκατομμύρια δημόσιου χρήματος, η πολιτική ευθύνη δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τεχνικές λεπτομέρειες και επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις.
