Το Ταμείο Ανάκαμψης παρουσιάστηκε ως το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας για την Eλληνική οικονομία.
Ένα εργαλείο που θα επιτάχυνε τις μεταρρυθμίσεις, θα κινητοποιούσε επενδύσεις και θα έδινε στη χώρα τον χρόνο που χρειαζόταν για να αλλάξει μοντέλο ανάπτυξης.
Όμως ο χρόνος αυτός δεν είναι απεριόριστος.
Το 2026 οι χρηματοδοτήσεις σταματούν και τότε θα φανεί αν η ευκαιρία αξιοποιήθηκε ή αν απλώς καλύφθηκαν προσωρινά παλιά προβλήματα.Η πραγματική απειλή δεν βρίσκεται στο τέλος των πόρων καθαυτού, αλλά στο κενό που κινδυνεύει να δημιουργηθεί αμέσως μετά.
Μια οικονομία που έχει συνηθίσει να αναπτύσσεται με «οξυγόνο» ευρωπαϊκών κονδυλίων μπορεί να βρεθεί απότομα χωρίς στήριξη, αν δεν έχει χτίσει ισχυρές βάσεις.
Το σενάριο ενός απότομου φρεναρίσματος, με επιπτώσεις σε επενδύσεις, απασχόληση και δημόσια οικονομικά, δεν είναι θεωρητικό. Το Ταμείο Ανάκαμψης, αντί για σανίδα σωτηρίας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε ωρολογιακή βόμβα.
Αν οι πόροι δεν κατευθυνθούν σε παραγωγικές αλλαγές με διάρκεια, το τέλος του προγράμματος μπορεί να σηματοδοτήσει μια νέα περίοδο αστάθειας.
Το 2026 πλησιάζει και το ερώτημα γίνεται όλο και πιο πιεστικό: προετοιμάζεται η Ελλάδα για την επόμενη μέρα ή βαδίζει προς έναν οικονομικό «ξαφνικό θάνατο»;
Ειδικότερα, σύμφωνα με τη Handelsblatt, το 2026 λήγει η προθεσμία για τη χρήση των κεφαλαίων από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης για την κρίση του κορωνοϊού.
Με δεδομένες τις σκέψεις των ιθυνόντων της ΕΕ για την έκδοση ευρωπαϊκών ομολόγων, π.χ. για την άμυνα, ανακύπτει το ερώτημα τι αντίκτυπο είχαν τα κεφάλαια του Ταμείου: σε οικονομικό, δομικό επίπεδο και όσον αφορά την ψηφιοποίηση.
Το Ταμείο, ύψους άνω των 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, δεν είχε ως στόχο μόνο να σταθεροποιήσει τις χώρες που επλήγησαν από την πανδημία.
Τα κεφάλαια έπρεπε παράλληλα να υποστηρίξουν μεταρρυθμίσεις καθώς και την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Μια ματιά στις τρεις κύριες χώρες-παραλήπτες, Ιταλία, Ισπανία και Ελλάδα, δείχνει μικτό αποτέλεσμα.
Η οικονομική παραγωγή των τριών αυτών χωρών Τουρισμού κατέρρευσε κατά τη διάρκεια της πανδημίας: στην Ισπανία κατά 11%, στην Ιταλία και την Ελλάδα περίπου κατά 9%.
Ωστόσο, αν και τα πρώτα κεφάλαια από το Ταμείο διατέθηκαν μόνο από το καλοκαίρι του 2021, η ανάπτυξη και στις τρεις χώρες ήδη το 2021 ήταν σε ορισμένες περιπτώσεις σαφώς πάνω από το 6%.
Οικονομολόγοι όπως ο Zsolt Darvas από το think tank Bruegel επισημαίνουν έτσι έναν έμμεσο αντίκτυπο: η ανακοίνωση του Ταμείου ηρέμησε τις αγορές, έστειλε σήμα ικανότητας δράσης και, σε συνδυασμό με τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), μείωσε το κόστος χρηματοδότησης.
Ο Miguel Cardoso, επικεφαλής οικονομολόγος για την Ισπανία στην τράπεζα BBVA, υπενθυμίζει ότι χωρίς το Ταμείο, πρόσθετοι κραδασμοί όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι δασμοί των ΗΠΑ και οι γεωπολιτικές εντάσεις θα είχαν ανακόψει περισσότερο την ανάκαμψη.
Εντυπωσιακό είναι ότι η Ισπανία και η Ελλάδα μπόρεσαν να αναπτυχθούν αισθητά πιο γρήγορα μετά την πανδημία σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ.
Κατά την εκτίμηση της BBVA, αυτό οφείλεται μόνο εν μέρει στα κεφάλαια του Ταμείου.
Καθοριστικό για αυτό το αποτέλεσμα ήταν η δομή των οικονομιών: οι χώρες με κυρίαρχο τον τομέα υπηρεσιών και τον τουρισμό, όπως η Ισπανία και η Ελλάδα, υπέφεραν λιγότερο από τις αυξημένες τιμές ενέργειας μετά το 2022 σε σχέση με την έντονα βιομηχανικά προσανατολισμένη Ιταλία. Αυτή, μετά την ανάκαμψη από το 2023, μεγάλωνε πλέον με λιγότερο από 1% ετησίως.
Ιδιωτικές επενδύσεις στην Ισπανία σχεδόν σταθερές
Η Ισπανία, αντίθετα, ήταν κινητήρια δύναμη ανάπτυξης στην Ευρώπη από το 2022 και πέρυσι η αύξηση του ΑΕΠ της έφτασε το 3,5%, σχεδόν τριπλάσια από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της BBVA, περίπου το ήμισυ οφείλεται στη μετανάστευση, ενώ τα κεφάλαια του Ταμείου ενίσχυσαν την ανάπτυξη κατά περίπου 0,5 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως.
Ωστόσο, ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος των κεφαλαίων στις ιδιωτικές επενδύσεις στην Ισπανία είναι περιορισμένος.
Οι επενδύσεις παραμένουν κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα του 2019.
«Μόνο στον κατασκευαστικό τομέα εκτός ακινήτων αυξήθηκαν οι ιδιωτικές επενδύσεις παράλληλα με τη δυνατή οικονομική ανάπτυξη» λέει ο Cardoso της BBVA.
Η κατασκευαστική δραστηριότητα βασίζεται κυρίως σε δημόσιες προκηρύξεις και επενδύσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο.
